ÖZ
Amaç
Bu çalışma, çocuğun yaşam kalitesinin anne ve çocuğun hastalık kaygısı düzeyleri arasındaki bağlantıyı nasıl etkilediğini incelemeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem
10-15 yaş arası çocukları olan 302 anne-çocuk çiftinden çevrimiçi veri toplanmıştır. Annelerin hastalık kaygısı düzeyini değerlendirmek için Hastalık Davranışını Değerlendirme ölçeği uygulanmıştır. Çocukların yaşam kalitesini değerlendirmek için Pediatrik Yaşam Kalitesi Envanteri, çocukların hastalık kaygısı düzeyini değerlendirmek için ise Çocukluk Çağı Hastalık Tutumu ölçeği uygulanmıştır. Çalışma kriterlerine göre katılımcıların uygunluğunu belirlemek için anneler sosyodemografik bir anket doldurmuştur. Çalışmada, aracılık etkisini analiz etmek için Process Macro kullanılmıştır.
Bulgular
Yapılan analizler, anne ve çocuk hastalık kaygısı arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur ve çocuğun yaşam kalitesi bu ilişkide kısmen anlamlı bir aracı faktör olarak rol oynamaktadır.
Sonuç
Çalışma bulguları göz önüne alındığında, çocuğun yaşam kalitesinin anne ve çocuk hastalık kaygısı arasındaki ilişkide önemli bir belirleyici olduğu söylenebilir. Bu nedenle, sonuçlar çocuklarda hastalık kaygısının tedavisi üzerinde çalışan profesyonellerin müdahale sırasında yaşam kalitesi değişkenine de odaklanmasının önemini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler:
Kaygı, çocuk, hastalık davranışı, anne, yaşam kalitesi
Kaynaklar
1
Asmundson GJ, Abramowitz JS, Richter AA, Whedon M. Health anxiety: current perspectives and future directions. Curr Psychiatry Rep. 2010;12:306-12.
2
Conroy RM, Smyth O, Siriwardena R, Fernandes P. Health anxiety and characteristics of self-initiated general practitioner consultations. J Psychosom Res. 1999;46:45-50.
3
Eminson M, Benjamin S, Shortall A, Woods T, Faragher, B. Physical symptoms and illness attitudes in adolescents: an epidemiological study. J Child Psychol Psychiatry. 1996;37:519-28.
4
Wright KD, Asmundson GJ. Health anxiety in children: development and psychometric properties of the childhood illness attitude scales. Cogn Behav Ther. 2003;32:194-202.
5
Lewis G, Rice F, Harold GT, Collishaw S, Thapar A. Investigating environmental links between parent depression and child depressive/anxiety symptoms using an assisted conception design. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2011;50:451-9.
6
Warwick HM, Salkovskis PM. Hypochondriasis. Behav Res Ther. 1990;28:105-17.
7
French JH, Hameed S. Illness anxiety disorder. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. 2026. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554399/
8
Ungar M, Ghazinour M, Richter J. Annual research review: what is resilience within the social ecology of human development? J Child Psychol Psychiatry. 2012;54:348-66.
9
Lawrence PJ, Murayama K, Creswell C. Anxiety and depressive disorders in offspring of parents with anxiety disorders: a meta-analysis. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2018;58:46-60.
10
Rask CU, Duholm CS, Poulsen CM, Rimvall MK, Wright KD. Annual research review: health anxiety in children and adolescents-developmental aspects and cross‐generational influences. J Child Psychol Psychiatry. 2023;6:413-30.
11
Wright KD, Reiser SJ, Delparte CA. The relationship between childhood health anxiety, parent health anxiety, and associated constructs. J Health Psychol. 2017;22:617-26.
12
Top MŞ, Özden SY, Sevim ME. Psikiyatride yaşam kalitesi. Dusunen Adam. 2003;16:18-23.
13
Akyol AD. Yaşam kalitesi ve yaklaşımları. Journal of Ege University Nursing Faculty. 1993;9:75-80.
14
Bleichhardt G, Hiller W. Hypochondriasis and health anxiety in the German population. Br J Health Psychol. 2007;12:511-23.
15
Yılmaz Ö, Dirik G. Yetişkinlerde sağlık kaygısı ile ilişkili değişkenlerin bilişsel davranışçı model kapsamında incelemesi. Turkish Journal of Psychology. 2020;35:21-36.
16
Sofrona E, Giannakopoulos G. The impact of parental depressive, anxiety, and stress symptoms on adolescents’ mental health and quality of life: the moderating role of parental rejection. Children (Basel). 2024;11:1361.
17
Türkoğlu S, Bilgiç A, Türkoğlu G, Yilmaz S. Impact of symptoms of maternal anxiety and depression on quality of life of children with cerebral palsy. Noro Psikiyatr Ars. 2016;53:49-54.
18
Chapman L, Hutson R, Dunn A, Brown M, Savill E, Cartwright-Hatton S. The impact of treating parental anxiety on children’s mental health: an empty systematic review. J Anxiety Disord. 2022;88:102557.
19
Rief W, Ihle D, Pilger F. A new approach to assess illness behaviour. J Psychosom Res. 2003;54:405-14.
20
Güleç H. Psychometric properties of the Turkish version of the scale for the assessment of ıllness behaviour (SAIB): a preliminary study. Dusunen Adam. 2012;25:140-6.
21
Salkovskis, PM, Warwick, HMC. Meaning, misinterpretations, and medicine: a cognitive-behavioral approach to understanding health anxiety and hypochondriasis. Hypochondriasis: modern perspectives on an ancient malady. Oxford University Press. 2001:202-2.
22
Varni JW, Seid M, Rode CA. The PedsQL: measurement model for the pediatric quality of life inventory. Med Care. 1999;37:126-39.
23
Çakın-Memik N, Ağaoğlu B, Coşkun A, Karakaya I. Çocuklar İçin yaşam kalitesi ölçeğinin 8-12 yaş çocuk formunun geçerlik ve güvenirliği. Turk J Child Adolesc Ment Health. 2008;15:87-98.
24
Çakın Memik N, Ağaoğlu B, Coşkun A, Üneri ÖŞ, Karakaya I. Çocuklar İçin yaşam kalitesi ölçeğinin 13-18 yaş ergen formunun geçerlik ve güvenilirliği. Turk Psikiyatri Derg. 2007;18:353-63.
25
Aktan ZD, İzmir Bİ, Ünlü B, Yılmaz İS. Turkish validity and reliability study of the childhood illness attitude scale. J Child Health Care. 2025;1-15.
26
Baron RM, Kenny DA. The moderator-mediator variable distinction in social psycolohgical research: conceptual, strategic, and statistical considerations. J Personality and Soc Psychol. 1986;1173-82.
27
Hayes AF. Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: a regression-based approach. Guilford Publications. 2017.
28
Köteles F, Freyler A, Kökönyei G, Bárdos G. Family background of modern health worries, somatosensory amplification, and health anxiety: a questionnaire study. J Health Psychol. 2015;20:1549-57.
29
Pritschet L, Powell D, Horne Z. Marginally significant effects as evidence for hypotheses: changing attitudes over four decades. Psychol Sci. 2016;27:1036-42.
30
Thorgaard MV, Frostholm L, Walker LS, Stengaard-Pedersen K, Karlsson MM, Jensen JS, et al. Effects of maternal health anxiety on children’s health complaints, emotional symptoms, and quality of life. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2017;26:591-601.
31
Ekim A, Ocakçı AF. 8-12 yaş arası işitme engelli çocuklarda yaşam kalitesi. ASHD. 2012;11:17-23.
32
Ikeda E, Hinckson E, Krägeloh C. Assessment of quality of life in children and youth with autism spectrum disorder: a critical review. Qual Life Res. 2014;23:1069-85.
33
Tufan Aslı Sezer. Kronik hastalığa sahip çocuk-ergen ve ebeveynlerinin yaşam kalitesi algıları. STED. 2019;28:127-36.
34
Uzark K, Jones K, Slusher J, Limbers CA, Burwinkle TM, Varni JW. Quality of life in children with heart disease as perceived by children and parents. Pediatrics. 2008;121:e1060-7.
35
Bastiaansen D, Koot HM, Ferdinand RF, Verhulst FC. Quality of life in children with psychiatric disorders: self-, parent, and clinician report. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2004;43:221-30.
36
Sawyer MG, Whaites L, Rey JM, Hazell PL, Graetz BW, Baghurst P. Health-related quality of life of children and adolescents with mental disorders. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2002;41:530-7.
37
Powdthavee N, Vignoles A. Mental health of parents and life satisfaction of children: a within-family analysis of intergenerational transmission of well-being. Social Indicators Research. 2018;88:397-422.
38
Kerns CE, Pincus DB, McLaughlin KA, Comer JS. Maternal emotion regulation during child distress, child anxiety accommodation, and links between maternal and child anxiety. Journal of Anxiety Disorders. 2017;50:52-9.
39
Boğday H, Aktan ZD, Yardımcı E. Anne kaygı düzeyinin ergen kaygı düzeyi üzerindeki etkisinde ergenin bilinçli farkındalık düzeyinin aracı etkisi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi. 2021;2:25-42.
