COVID-19’un Anemi, Polifarmasi ve İlaç Kullanımı Üzerindeki Etkisi: Enfeksiyon Öncesi ve Sonrası Sağlık Sonuçlarının Retrospektif Analizi

Eyüp Sami AKBAŞ; Ercüment ÖZTÜRK; Zeynel Abidin ÖZTÜRK

doi:10.4274/nkmj.galenos.2025.57625

ÖZ

Amaç

Bu çalışma, 2019 koronavirüs hastalığı (COVID-19) enfeksiyonunun anemi, polifarmasi (çoklu ilaç kullanımı), uygunsuz ilaç kullanımı ve antidepresan, antipsikotik ile analjezik reçetelenmesi üzerindeki etkilerini araştırmayı amaçlamıştır. Özellikle, COVID-19 enfeksiyonu öncesi ve sonrası dönemdeki ilaç kullanımı ve ilişkili sağlık sonuçları karşılaştırılmıştır.

Gereç ve Yöntem

Mart 2020 ile Aralık 2022 tarihleri arasında COVID-19 geçirmiş 354 hastayı içeren ulusal sağlık kayıt sistemi verileri kullanılarak retrospektif bir analiz gerçekleştirilmiştir. COVID-19 tanısından önceki ve sonraki altı aylık dönemler için hastaların ek hastalıkları, ilaç kullanımları ve hemoglobin düzeyleri toplanmıştır.

Bulgular

Çalışmada, COVID-19 sonrası dönemde anemi, polifarmasi, antidepresan, antipsikotik ve analjezik kullanımında anlamlı artışlar tespit edilmiştir (p<0,05). Alt grup analizlerinde; parasetamol, nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar, opioidler ve gabapentinoidler (gabapentin ve pregabalin) dahil olmak üzere analjezik kullanımında da anlamlı artışlar görülmüştür. Çok değişkenli lojistik regresyon analizine göre, COVID-19 sonrası antipsikotik kullanımı, bağımsız olarak anemi riskini artıran bir faktör olarak bulunmuştur (olasılık oranı: 2,99, %95, güven aralığı: 1,08-8,29, p<0,05).

Sonuç

Bu çalışma, COVID-19 enfeksiyonu sonrası dönemde anemi, polifarmasi ve antidepresan, antipsikotik ile analjezik kullanımında anlamlı artışlar olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, COVID-19 sonrası hastalarda ilaç kullanımının ve aneminin dikkatle izlenmesi gerektiğini vurgulamakta ve uzun vadeli sağlık risklerini azaltmak için uygun reçeteleme uygulamalarının önemine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler:

Anemi, polifarmasi, antidepresanlar, COVID-19 pandemisi

Kaynaklar

Bahat G, Ilhan B, Erdogan T, Halil M, Savas S, Ulger Z, et al. Turkish inappropriate medication use in the elderly (TIME) criteria to improve prescribing in older adults: TIME-to-STOP/TIME-to-START. Eur Geriatr Med. 2020;11:491-8.

Urits I, Peck J, Orhurhu MS, Wolf J, Patel R, Orhurhu V, et al. Off-label antidepressant use for treatment and management of chronic pain: evolving understanding and comprehensive review. Curr Pain Headache Rep. 2019;23:66.

CrossRef

Bergamaschi G, Borrelli de Andreis F, Aronico N, Lenti MV, Barteselli C, Merli S, et al. Anemia in patients with Covid-19: pathogenesis and clinical significance. Clin Exp Med. 2021;21:239-46.

Tian F, Chen Z, Wu B. Development and validation of a nomogram to predict the risk of potentially inappropriate medication use in older lung cancer outpatients with multimorbidity. Expert Opin Drug Saf. 2023;22:725-32.

World Health Organization. Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. World Health Organization, 2024. Avaible from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240088542

Gracia-Ramos AE, Martin-Nares E, Hernández-Molina G. New onset of autoimmune diseases following COVID-19 diagnosis. Cells. 2021;10:3592.

CrossRef PubMed Google Scholar

Kroll MH, Rojas-Hernandez C, Yee C. Hematologic complications of immune checkpoint inhibitors. Blood. 2022;139:3594-604.

CrossRef PubMed Google Scholar

Lanser L, Fuchs D, Kurz K, Weiss G. Physiology and inflammation driven pathophysiology of iron homeostasis-mechanistic insights into anemia of inflammation and its treatment. Nutrients. 2021;13:3732.

CrossRef

Weiss G, Ganz T, Goodnough LT. Anemia of inflammation. Blood. 2019;133:40-50.

Bellmann-Weiler R, Lanser L, Barket R, Rangger L, Schapfl A, Schaber M, et al. Prevalence and predictive value of anemia and dysregulated iron homeostasis in patients with COVID-19 infection. J Clin Med. 2020;9:2429.

Colak A, Fidan M, Altan TK, Terzioglu M, Altin Z, Saygili N, et al. The importance of anemia in predicting the prognosis of hospitalized COVID-19 patients: a retrospective and single-center study. Int J Med Biochem 2023;6:173-8.

Scott IA, Hilmer SN, Reeve E, Potter K, Le Couteur D, Rigby D, et al. Reducing inappropriate polypharmacy: the process of deprescribing. JAMA Intern Med. 2015;175:827-34.

Chen Z, Tian F, Zeng Y. Polypharmacy, potentially inappropriate medications, and drug-drug interactions in older COVID-19 inpatients. BMC Geriatr. 2023;23:774.

Horton R. Offline: CoHERE-a call for a post-pandemic health strategy. Lancet. 2020;395:1242.

CrossRef PubMed Google Scholar

Travis-Lumer Y, Kodesh A, Goldberg Y, Frangou S, Levine SZ. Attempted suicide rates before and during the COVID-19 pandemic: interrupted time series analysis of a nationally representative sample. Psychol Med. 2023;53:2485-91.

CrossRef PubMed Google Scholar

Frangou S, Travis-Lumer Y, Kodesh A, Goldberg Y, New F, Reichenberg A, et al. Increased incident rates of antidepressant use during the COVID-19 pandemic: interrupted time-series analysis of a nationally representative sample. Psychol Med. 2023;53:4943-51.

Dho-Nagy EA, Brassai A, Lechsner P, Ureche C, Bán EG. COVID-19 and antipsychotic therapy: unraveling the thrombosis risk. Int J Mol Sci. 2024;25:818.

CrossRef PubMed Google Scholar

Austria B, Haque R, Mittal S, Scott J, Vengassery A, Maltz D, et al. Mortality in association with antipsychotic medication use and clinical outcomes among geriatric psychiatry outpatients with COVID-19. PLoS One. 2021;16:e0258916.

Erdoğan S. Atipik antipsikotik ilaçların hematolojik yan etkileri. Psikiyatr Güncel Yaklaşımlar. 2009;1:255-79.

Flanagan RJ, Dunk L. Haematological toxicity of drugs used in psychiatry. Hum Psychopharmacol. 2008;23 Suppl 1:27-41.

CrossRef PubMed Google Scholar

Wasti A, Ghani R, Manji MA, Siddiqui NA. Haloperidol induced variations in hematological indices. Pakistan J Med Sci. 2004;20:197-200.

Wasti AZ, Zahid S, Ahmed N. Antipsychotic drugs induced iron deficiency anemia in schizophrenic patients. Int J Adv Res. 2013;1:111-8.