ÖZ
Amaç
Bu çalışmada, karşıt olma karşı gelme bozukluğu (KOKGB) komorbiditesi olan ve olmayan dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna (DEHB) tanılı çocuk ve ergenlerin güçlük yaşadıkları alanların tespit edilmesi, içselleştirme ve dışsallaştırma semptomlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Çalışmaya DEHB olan 51 çocuk ve ergen ve DEHB+KOKGB olan 51 çocuk ve ergen dahil edildi. Katılımcılar okul çağı çocukları için duygulanım bozuklukları ve şizofreni çizelgesi, şimdi ve yaşam boyu versiyonu kullanılarak değerlendirildi. Çocukların yaşadıkları zorluk alanlarını belirlemek için Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA), depresyon ve anksiyete düzeylerini değerlendirmek çocuklar için kaygı ve depresyon ölçeği-yenilenmiş kullanıldı.
Bulgular
Çocuk bildirimlerinde DEHB+KOKGB grubunda duygusal sorunlar, akran sorunları, internalizasy-on, toplam güçlük ve depresyon puanlarının DEHB grubuna göre anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. DEHB+KOKGB grubunda DEHB grubuna kıyasla ebeveyn ölçeklerinde davranış sorunları, dikkat eksikliği/aşırı hareketlilik, eksternalizasyon, toplam güçlük, anksiyete ve depresyon puanlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. KOKGB komorbiditesi varlığı ile ilgili yordayıcı faktörlerin incelendiği binary lojistik regresyon analizinde, ebeveyn tarafından derecelendirilen GGA alt ölçeklerinden elde edilen davranış sorunları ve dikkat eksikliği/aşırı hareketlilik gibi dışsallaştırma semptomlarının KOKGB’nu öngördüğü tespit edilmiştir.
Sonuç
Bulgularımız, KOKGB komorbiditesi varlığının DEHB’li çocuklarda içselleştirme ve dışsallaştırma semptomlarında artışa neden olduğunu ve çocukların ve ebeveynlerin öznel deneyimler yoluyla verdikleri rapor-ların birbirlerinden farklılık gösterebileceğini düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler:
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma-karşı gelme bozukluğu, içselleştirme, dışsallaştırma, belirtiler
Kaynaklar
1
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. American Psychiatric Publishing.
2
Polanczyk GV, Willcutt EG, Salum GA, Kieling C, Rohde LA. ADHD prevalence estimates across three decades: an updated systematic review and meta-regression analysis. Int J Epidemiol. 2014;43:434-42.
3
Jensen PS, Hinshaw SP, Kraemer HC, Lenora N, Newcorn JH, Abikoff HB, ADHD comorbidity findings from the MTA study: comparing comorbid subgroups. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2001;40:147-58.
4
Harvey EA, Youngwirth SD, Thakar DA, Errazuriz PA. Predicting attention-deficit/hyperactivity disorder and oppositional defiant disorder from preschool diagnostic assessments. J Consult Clin Psychol. 2009;77:349-54.
5
Waschbusch DA. A meta-analytic examination of comorbid hyperactive-impulsive-attention problems and conduct problems. Psychol Bull. 2002;128:118-50.
6
Drabick DA, Gadow KD, Carlson GA, Bromet EJ. ODD and ADHD symptoms in Ukrainian children: external validators and comorbidity. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2004;43:735-43.
7
Kim HW, Cho SC, Kim BN, Kim JW, Shin MS, Yeo JY. Does oppositional defiant disorder have temperament and psychopathological profiles independent of attention deficit/hyperactivity disorder? Compr Psychiatry. 2010;51:412-8.
8
Tahillioğlu A, Dogan N, Ercan ES, Rohde LA. Helping clinicians to detect ODD in children with ADHD in clinical settings. Psychiatr Q. 2021;92:821-32.
9
Çakaloz B, Çakaloz B, Akay AP, Pekcanlar Akay A, Böber E, Böber E, et al. Karşıt olma karşı gelme bozukluğu eşlik eden veya etmeyen dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı alan puberte öncesi erkek olgularda aile işlevlerinin değerlendirilmesi. DEU Tıp Derg. 2006;20:149-55.
10
Evans SC, Cooley JL, Blossom JB, Pederson CA, Tampke EC, Fite PJ. Examining ODD/ADHD symptom dimensions as predictors of social, emotional, and academic trajectories in middle childhood. J Clin Child Adolesc Psychol. 2020;49:912-29.
11
Mitchison GM, Njardvik U. Prevalence and gender differences of ODD, anxiety, and depression in a sample of children with ADHD. J Atten Disord. 2019;23:1339-45.
12
Kaufman J, Birmaher B, Brent D, Rao U, Flynn C, Moreci P, et al. Schedule for affective disorders and schizophrenia for school-age children-present and lifetime version (K-SADS-PL): initial reliability and validity data. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 1997;36:980-8.
13
Goodman R. The strengths and difficulties questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38:581-6.
14
Chorpita BF, Yim L, Moffitt C, Umemoto LA, Francis SE. Assessment of symptoms of DSM-IV anxiety and depression in children: a revised child anxiety and depression scale. Behav Res Ther. 2000;38:835-55.
15
Ünal F, Öktem F, Çetin Ç, Çengel Kültür SE, Akdemir D, Foto Özdemir D, et al. Okul çağı çocukları için duygulanım bozuklukları ve şizofreni görüşme çizelgesi–şimdi ve yaşam boyu şekli–DSM–5 Kasım 2016 –Türkçe uyarlamasının (ÇDŞG–ŞY–DSM–5–T) geçerlik ve güvenirliği. Turk Psikiyatri Dergisi. 2019;30:4250.
16
Güvenir T, Özbek A, Baykara B, Arkar H, Şentürk B, İncekaş S. Güçler ve güçlükler anketi nin (Gga) türkçe uyarlamasinin psikometrik özellikleri. Turk J Child Adolesc Ment Health. 2008;15:65-74.
17
Gormez V, Kilincaslan A, Ebesutani C, Orengul AC, Kaya I, Ceri V, et al. Psychometric properties of the parent version of the revised child anxiety and depression scale in a clinical sample of Turkish children and adolescents. Child Psychiatry Hum Dev. 2017;48:922-33.
18
Gormez V, Kılınçaslan A, Orengul AC, Ebesutani C, Kaya I, Ceri V, et al. Psychometric properties of the Turkish version of the revised child anxiety and depression scale–child version in a clinical sample. Psychiatry Clin Psychopharmacol. 2017;27:84-92.
19
Carlson CL, Tamm L, Gaub M. Gender differences in children with ADHD, ODD, and co-occurring ADHD/ODD identified in a school population. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 1997;36:1706-14.
20
Sobanski E, Banaschewski T, Asherson P, Buitelaar J, Chen W, Franke B, et al. Emotional lability in children and adolescents with attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD): clinical correlates and familial prevalence. J Child Psychol Psychiatry. 2010;51:915-23.
21
Biederman J, Petty CR, Day H, Goldin RL, Spencer T, Faraone SV, et al. Severity of the aggression/anxiety-depression/attention child behavior checklist profile discriminates between different levels of deficits in emotional regulation in youth with attention-deficit hyperactivity disorder. J Dev Behav Pediatr. 2012;33:236-43.
22
Qian Y, Shuai L, Cao Q, Chan RC, Wang Y. Do executive function deficits differentiate between children with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and ADHD comorbid with oppositional defiant disorder? A cross-cultural study using performance-based tests and the behavior rating inventory of executive function. Clin Neuropsychol. 2010;24:793-810.
23
Mitchell TB, Cooley JL, Evans SC, Fite PJ. The moderating effect of physical activity on the association between ADHD symptoms and peer victimization in middle childhood. Child Psychiatry Hum Dev. 2016;47:871-882.
24
Munkvold LH, Lundervold AJ, Manger T. Oppositional defiant disorder-gender differences in co-occurring symptoms of mental health problems in a general population of children. J Abnorm Child Psychol. 2011;39:577-87.
25
Kita Y, Inoue Y. The direct/indirect association of ADHD/ODD symptoms with self-esteem, self-perception, and depression in early adolescents. Front Psychiatry. 2017;8:137.
26
Biederman J, Petty CR, Dolan C, Hughes S, Mick E, Monuteaux MC, et al. The long-term longitudinal course of oppositional defiant disorder and conduct disorder in ADHD boys: findings from a controlled 10-year prospective longitudinal follow-up study. Psychol Med. 2008;38:1027-36.
27
Leadbeater BJ, Homel J. Irritable and defiant sub-dimensions of ODD: their stability and prediction of internalizing symptoms and conduct problems from adolescence to young adulthood. J Abnorm Child Psychol. 2015;43:407-21.
28
Waters E, Stewart-Brown S, Fitzpatrick R. Agreement between adolescent self-report and parent reports of health and well-being: results of an epidemiological study. Child Care Health Dev. 2003;29:501-9.
29
Vugteveen J, De Bildt A, Hartman CA, Timmerman ME. Using the Dutch multi-informant strengths and difficulties questionnaire (SDQ) to predict adolescent psychiatric diagnoses. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2018;27:1347-59.
30
Aebi M, Müller UC, Asherson P, Banaschewski T, Buitelaar J, Ebstein R, et al. Predictability of oppositional defiant disorder and symptom dimensions in children and adolescents with ADHD combined type. Psychol Med. 2010;40:2089-2100.
31
Bunford N, Evans SW and Langberg JM. Emotion dysregulation is associated with social impairment among young adolescents with ADHD. J Atten Disord. 2018;22:66-82.
32
Wu ZM, Wang P, Liu XC, Zhou QC, Cao XL, Sun L, et al. Functional and structural connectivity of the subregions of the amygdala in ADHD children with or without ODD. BMC Psychiatry. 2025;25:74.
