ÖZET

Sonuç:

Uzun süreli yoğun bakım yatışlarına birden fazla faktör neden olmaktadır. Yoğun bakım yataklarından en iyi şekilde yararlanmak ve mortalite artışına ve olumsuz finansal sonuçlara neden olan uzun süreli yoğun bakım yatışlarını önlemek için palyatif bakım üniteleri ve evde bakım tesislerinin sık kullanılması gerekmektedir.

Bulgular:

Yüz yetmiş sekiz hastanın yaş ve cinsiyet dağılımları iki grup arasında istatistiksel olarak farklı değildi (sırasıyla; p=0,355 ve p=0,758). YBÜ’de ≥30 gün kalan grupta trakeostomi oranı <30 gün YBÜ’de kalan gruba göre anlamlı olarak daha yüksekti (p<0,05). Bu çalışmada 30 gün ve üzeri YBÜ’de kalan hastalarda 30 günden az kalanlara göre daha sık perkütan endoskopik gastrostomi işlemi uygulandı (p=0,000).

Gereç ve Yöntem:

Yüz yetmiş sekiz hastanın verileri retrospektif olarak incelendi. YBÜ’de 7-30 gün yatış süresi olanlar “YBÜ yatış günü <30 gün - Grup 1”, 30 gün ve üzeri yatış süresi olanlar ise “YBÜ yatış günü ≥30 gün - Grup 2” olarak tanımlandı. Bu çalışmada YBÜ’de yatış süresinin uzamasına neden olan faktörler araştırıldı. Hastane veri sisteminden elde edilen veriler karşılaştırıldı.

Amaç:

Yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) uzamış yatış birçok faktörle ilişkilidir ve çeşitli sorunlara neden olur. Bu çalışma, 30 günden fazla YBÜ’de tedavi gören hastaların klinik özelliklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

GEREÇ VE YÖNTEM

Bu çalışmanın etik onayı Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu’ndan alınmıştır (protokol no: 2022.191.10.15, tarih: 25.10.2022).

Hastanemizde anesteziyoloji ve reanimasyon bölümü tarafından kontrol edilen iki adet 11 yataklı üçüncü basamak YBÜ bulunmaktadır. Bu YBÜ’ler, cerrahi ve cerrahi olmayan hastaları kabul etmektedir ve günün her saati anestezi uzmanları bulunmaktadır. Ayrıca dahiliye, kardiyoloji, kalp-damar cerrahisi, nöroloji, çocuk hastalıkları gibi diğer bölümler tarafından kontrol edilen başka YBÜ’ler de bulunmaktadır.

Yerel etik kuruldan onay alındıktan sonra altı yıllık retrospektif bir çalışma yapıldı. Mayıs 2017’den Eylül 2022’ye kadar ameliyathane, servisler, acil servisler ve çevre merkez hastanelerinden hasta kabul eden 11 yataklı üçüncü basamak YBÜ’de izlenen 2811 hastanın taramaları yapıldı ve verileri toplandı.

Hastane veri sistemi retrospektif olarak tarandı ve Mayıs 2017 ile Eylül 2022 tarihleri arasında yoğun bakımda 30 gün ve üzeri yatan 89 hasta tespit edildi. Ayrıca 7-30 gün yoğun bakımda kalan 89 hastanın dosyaları rastgele taranarak hastane veri sisteminden seçildi. Başka bir deyişle, bu çalışmaya iki gruba ayrılan 178 hasta dahil edildi: yoğun bakımda yatış süresi <30 gün olan Grup 1 ve yoğun bakımda yatış süresi ≥30 gün olan Grup 2. Tüm veriler YBÜ yönetim kayıt defterinden, hastane elektronik hasta veri sisteminden ve hasta dosyalarından elde edildi.

Bu çalışma, Helsinki Bildirgesi’nde belirtilen etik ilkelere ve iyi klinik uygulama kılavuzlarına göre yürütüldü.

İstatistiksel Analiz

Verilerin tanımlayıcı istatistiklerinde ortalama, standart sapma, medyan, minimum, maksimum, sıklık ve oran değerleri kullanıldı. Değişkenlerin dağılımını ölçmek için Kolmogorov-Smirnov testi kullanıldı. Nicel bağımsız verileri analiz etmek için bağımsız örneklem t-testi ve Mann-Whitney U testi kullanıldı. Niteliksel bağımsız verilerin analizinde ki-kare testi, ki-kare test koşulları sağlanmadığında Fisher testi kullanıldı. İstatistiksel analiz Statistical Package for the Social Sciences 28.0 yazılımı kullanılarak yapıldı.

BULGULAR

Hastaların ortanca yaşı 66 yıl, ortalama yaşı 64,8±15,8 yıl idi. Hastaların %38,8’i kadın, %61,2’si erkekti. Grup 1’in yaş ortalaması 65,6 yıl iken Grup 2’nin yaş ortalaması 64 yıl idi. Grup 1’de 33 kadın (%37,1) ve 56 erkek (%62,9), Grup 2’de 36 kadın (%40,4), 53 erkek (%59,6) hasta vardı (Tablo 1). Hastaların yaş ve cinsiyet dağılımları iki grup arasında istatistiksel olarak farklı değildi (p=0,355; p=0,758) (Tablo 1). Yoğun bakım yatış süresi <30 gün ve ≥30 gün olan hastaların sırasıyla yaklaşık %37,1’i ve %41,6’sı acil servisten kabul edilmişti. Dış hastanelerden kabul edilen hastalar ikinci en yüksek popülasyonu oluşturuyordu. Her iki grubun başvuru tanıları sırasıyla solunum yetmezliği, KPR ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı idi. Üç ana başvuru kaynağı ve başvuru tanıları açısından gruplar arasında farklılık görülmedi (p>0,05).

Hastaların %28,1’ine (n=50) yoğun bakımda kaldıkları süre boyunca trakeostomi uygulandı (Tablo 1). Ayrıca oral beslenemeyen veya uzun süre tüple beslenmesi gerektiği öngörülen hastalara perkütan endoskopik gastrostomi (PEG) uygulandı. Hastaların yaklaşık %11,8’ine (n=21) PEG işlemi uygulandı (Tablo 1). Ayrıca hastaların %32’si (n=57) vazopresöre ihtiyaç duydu, %92,7’si (n=165) yatışta mekanik ventilasyon kullandı ve %28,1’i (n=50) ameliyat sonrası yoğun bakıma kabul edildi (Tablo 1).

Grup 2’de, Grup 1’den (Tablo 1) anlamlı derecede daha yüksek trakeostomi oranı (p<0,05) görüldü. Grup 2’de, Grup 1’e göre, trakeostomi açılış günü anlamlı olarak daha uzundu ve trakeostomi açılmasından taburcu olana kadar geçen gün sayısı (p<0,05) daha fazlaydı. PEG oranı Grup 2’de Grup 1’den anlamlı olarak daha yüksekti (p<0,05) (Tablo 1). Her iki grupta da PEG’nin açıldığı gün ve PEG’nin açılmasından YBÜ’den taburcu olana kadar geçen gün sayısı açısından anlamlı fark yoktu (p>0,05; Tablo 1).

Grup 2’de başvuru anında inotropik ilaçlara olan ihtiyaç Grup 1’e göre (p<0,05) önemli ölçüde daha düşüktü (Tablo 1). Ayrıca Grup 2’de Grup 1’e göre oldukça uzun inotrop alım süresi (p<0,05) izlendi. Mekanik ventilasyon desteği alma oranı her iki grup arasında anlamlı farklılık göstermedi (p>0,05). Grup 1 ile kıyaslandığında, Grup 2’de mekanik ventilasyon süresi anlamlı ölçüde daha uzundu (p<0,05). Ayrıca Grup 2’de Grup 1’den anlamlı derecede daha yüksek miktarda ES ve TDP transfüzyonu (p<0,05) bulundu. Postoperatif yatış ve diyaliz öyküsü oranları açısından her iki grup arasında anlamlı bir fark yoktu (p>0,05) (Tablo 1).

APACHE-II’nin mortalite oranını öngörme puanları, gruplar arasında anlamlı farklılık göstermedi (p>0,05). Ölüm oranı Grup 1’de, Grup 2’ye göre anlamlı derecede daha yüksekti (Tablo 2) (p<0,05).

Başvuru anındaki sodyum, potasyum, klorür, magnezyum, kan üre nitrojeni, kreatinin, alanin aminotransferaz, aspartat aminotransferaz, laktat ve C-reaktif protein değerleri gruplar arasında anlamlı farklılık göstermedi (p>0,05) (Tablo 3). Kalsiyum ve albumin değerlerinin Grup 2’de, Grup 1’den anlamlı ölçüde daha yüksek olduğu bulundu (Tablo 3) (p<0,05).

SONUÇ

Bu altı yıllık retrospektif çalışmada, uzamış yoğun bakımda yatış süresini öngören faktörleri belirlemeyi amaçladık. Yoğun bakımda 30 günden fazla kalan hastalarda ölüm oranının nispeten yüksek olduğunu keşfettik. Ayrıca çalışmamızda trakeostomi ve PEG işlemlerinin yoğun bakımda yatış süresinin uzamasıyla ilişkili olduğu saptandı. Vazopresör ihtiyacının olmayışı da uzamış YBÜ yatışlarıyla ilişkili bulundu. Uzamış yoğun bakım yatışlarına birden çok faktör neden olmaktadır. Yoğun bakım yataklarından en iyi şekilde yararlanmak ve mortalite artışına ve olumsuz finansal sonuçlara neden olan uzamış yoğun bakım yatışlarını önlemek için palyatif bakım üniteleri ve evde bakım olanaklarının sıklıkla kullanılması gerekmektedir.