Yönetimi Zor Cushing Hastalığında Kombine Medikal Tedavi: Tek Merkez Üçüncü Basamak Hipofiz Merkezi Deneyimi

Atıf

Paylaş

Özgün Araştırma

CİLT: 14 SAYI: 3

P: 323 - 332

Eylül 2026

Yönetimi Zor Cushing Hastalığında Kombine Medikal Tedavi: Tek Merkez Üçüncü Basamak Hipofiz Merkezi Deneyimi

Namik Kemal Med J 2026;14(3):323-332

DOI: 10.4274/nkmj.galenos.2026.79037

Mehmet Umut ÇAPAR

Pınar KADIOĞLU

Bilgi mevcut değil.

Bilgi mevcut değil

Alındığı Tarih: 23.02.2026

Kabul Tarihi: 04.05.2026

Online Tarih: 14.09.2026

Yayın Tarihi: 14.09.2026

Atıf

Paylaş

ÖZ

Amaç

Cushing hastalığının (CH) primer tedavisi transsfenoidal cerrahidir (TSS). Bununla birlikte, medikal monoterapinin başarısız olduğu dirençli olgularda kombinasyon tedavisi, sinerjistik mekanizmalar yoluyla etkinliği artırabilir ve daha düşük ilaç dozlarının kullanılmasına olanak sağlayarak yan etkileri azaltabilir. Bu çalışmada, merkezimizde tedavi edilen ve yönetimi güç olan CH hastalarında mono- ve kombinasyon tedavilerinin etkinliğinin değerlendirilmesi amaçlandı.

Gereç ve Yöntem

Bu retrospektif, tek merkezli çalışmaya, 2010-2025 yılları arasında TSS sonrasında persistan CH nedeniyle monoterapi veya kombinasyon tedavisi uygulanan 55 hasta dahil edildi. Klinik ve biyokimyasal parametreler, mono- veya kombinasyon tedavisi öncesi ile son takip arasında karşılaştırıldı ve remisyon durumu da değerlendirildi.

Bulgular

TSS sonrasında 55 hastanın tamamına medikal tedavi uygulandı [medyan tedavi süresi: 21,0 (12,0-61,0) ay]; 44 hastada (%80) tedavi postoperatif dönemde başlanırken, kalan 11 hasta (%20) preoperatif dönemde başlanmış olan tedavilerine devam etti. Son takipte hastaların %77,5’inde remisyon sağlandı. En sık kullanılan tedavi rejimleri pasireotid (%30,9), kabergolin + metirapon (%18,2) ve kabergolin + ketokonazol (%14,5) idi. Tüm tedavi dönemleri değerlendirildiğinde en sık kullanılan ajanlar kabergolin (%67,3) ve pasireotid (%58,2) idi. Yirmi üç hastada (%41,8) tedavi değişikliği gerekti ve bunun en sık nedeni remisyon sağlanamamasıydı (%23,6). Medikal tedavi başlangıca kıyasla kortizol, adrenokortikotropik hormon, idrar serbest kortizolü, gece geç saat tükürük kortizolü ve adenom boyutunda azalma sağlarken, deksametazon supresyon testinde anlamlı bir düşüş saptandı (p=0,016). Monoterapi ve kombinasyon tedavisi arasında hormonal kontrol, metabolik sonuçlar, remisyon oranları veya advers olaylar açısından anlamlı fark saptanmadı.

Sonuç

Bulgularımız, TSS sonrasında remisyon sağlanamayan veya persistan hastalık aktivitesi bulunan CH hastalarının uzun dönem tedavisinde medikal kombinasyon tedavisinin uygulanabilir, güvenli ve etkili bir tedavi seçeneği olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler:

Cushing hastalığı, medikal tedavi, monoterapi, kombinasyon tedavisi, remisyon, hiperkortizolizm

Kaynaklar

1

Lonser RR, Nieman L, Oldfield EH. Cushing’s disease: pathobiology, diagnosis, and management. J Neurosurg. 2017;126:404-17.

CrossRef PubMed Google Scholar

2

Hakami OA, Ahmed S, Karavitaki N. Epidemiology and mortality of cushing’s syndrome. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2021;35:101521.

CrossRef PubMed Google Scholar

3

Nieman LK. Cushing’s syndrome: update on signs, symptoms and biochemical screening. Eur J Endocrinol. 2015;173:M33-8.

CrossRef PubMed Google Scholar

4

Sharma ST, Nieman LK, Feelders RA. Cushing’s syndrome: epidemiology and developments in disease management. Clin Epidemiol. 2015;7:281-93.

CrossRef PubMed Google Scholar

5

Fleseriu M, Auchus R, Bancos I, Ben-Shlomo A, Bertherat J, Biermasz NR, et al. Consensus on diagnosis and management of cushing’s disease: a guideline update. Lancet Diabetes Endocrinol. 2021;9:847-75.

CrossRef PubMed Google Scholar

6

Takayasu S, Kageyama K, Daimon M. Advances in molecular pathophysiology and targeted therapy for cushing’s disease. Cancers (Basel). 2023;15:496.

CrossRef PubMed Google Scholar

7

Pivonello R, Simeoli C, Di Paola N, Colao A. Cushing’s disease: adrenal steroidogenesis inhibitors. Pituitary. 2022;25:726-32.

CrossRef PubMed Google Scholar

8

Simoes Correa Galendi J, Correa Neto ANS, Demetres M, Boguszewski CL, Nogueira V. Effectiveness of medical treatment of cushing’s disease: a systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol (Lausanne). 2021;12:732240.

CrossRef PubMed Google Scholar

9

Pivonello R, Ferrigno R, De Martino MC, Simeoli C, Di Paola N, Pivonello C, et al. Medical treatment of cushing’s disease: an overview of the current and recent clinical trials. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:648.

10

Piepoli MF, Hoes AW, Agewall S, Albus C, Brotons C, Catapano AL, et al. 2016 European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: the sixth joint task force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of 10 societies and by invited experts) developed with the special contribution of the European Association for Cardiovascular Prevention & Rehabilitation (EACPR). European Heart Journal. 2016;37:2315-81.

11

Nishioka H, Yamada S. Cushing’s disease. J Clin Med. 2019;8:1951.

CrossRef PubMed Google Scholar

12

Castinetti F, Morange I, Conte-Devolx B, Brue T. Cushing’s disease. Orphanet J Rare Dis. 2012;7:41.

CrossRef PubMed Google Scholar

13

Wagner-Bartak NA, Baiomy A, Habra MA, Mukhi SV, Morani AC, Korivi BR, et al. Cushing syndrome: diagnostic workup and imaging features, with clinical and pathologic correlation. AJR Am J Roentgenol. 2017;209:19-32.

14

Alqeeq BF, Ayyad M, Almadhoun WJ, Aboabdo M, Aldahdouh MS, Al-Tawil M, et al. Sex-related differences in cushing’s disease: a systematic review and meta-analysis. Ann Saudi Med. 2024;44:55-65.

15

Eulate-Beramendi S, Casajús A, Ollero L, Niemann LK, Fernández-Miranda JC, Bruneau M, et al. Update in cushing disease: what the neurosurgeon has to KNOW, on behalf of the EANS skull base section. Brain and Spine. 2022;2:100917.

16

Loughrey PB, Herron B, Cooke S, Weir P, Smyth JE, Mullan KR, et al. Insights on epidemiology, morbidity and mortality of cushing’s disease in Northern Ireland. Endocr Relat Cancer. 2024;31:e240028.

17

Barbot M, Ceccato F, Scaroni C. Diabetes mellitus secondary to cushing’s disease. Front Endocrinol (Lausanne). 2018;9:284.

CrossRef PubMed Google Scholar

18

Sun X, Feng M, Lu L, Zhao Z, Bao X, Deng K, et al. Lipid abnormalities in patients with cushing’s disease and its relationship with impaired glucose metabolism. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:600323.

19

Coulden A, Hamblin R, Wass J, Karavitaki N. Cardiovascular health and mortality in cushing’s disease. Pituitary. 2022;25:750-3.

CrossRef PubMed Google Scholar

20

Giustina A, Uygur MM, Frara S, Barkan A, Biermasz NR, Chanson P, et al. Medical management pathways for cushing’s disease in pituitary tumors centers of excellence (PTCOEs). Pituitary. 2025;28:23.

21

Mehta GU, Ding D, Patibandla MR, Kano H, Sisterson N, Su YH, et al. Stereotactic radiosurgery for cushing disease: results of an international, multicenter study. J Clin Endocrinol Metab. 2017;102:4284-91.

22

Broder MS, Neary MP, Chang E, Cherepanov D, Sun GH, Ludlam WH. Treatment patterns in cushing’s disease patients in two large United States nationwide databases: application of a novel, graphical methodology. Pituitary. 2015;18:474-9.

CrossRef PubMed Google Scholar

23

Castinetti F. Cushing’s disease: role of preoperative and primary medical therapy. Pituitary. 2022;25:737-9.

CrossRef PubMed Google Scholar

24

Varlamov EV, Vila G, Fleseriu M. Perioperative management of a patient with cushing disease. J Endocr Soc. 2022;6:bvac010.

CrossRef PubMed Google Scholar

25

Valassi E, Franz H, Brue T, Feelders RA, Netea-Maier R, Tsagarakis S, et al. Preoperative medical treatment in cushing’s syndrome: frequency of use and its impact on postoperative assessment: data from ERCUSYN. Eur J Endocrinol. 2018;178:399-409.

26

Gadelha MR, Vieira Neto L. Efficacy of medical treatment in cushing’s disease: a systematic review. Clin Endocrinol (Oxf). 2014;80:1-12.

CrossRef PubMed Google Scholar

27

Broersen LHA, Jha M, Biermasz NR, Pereira AM, Dekkers OM. Effectiveness of medical treatment for cushing’s syndrome: a systematic review and meta-analysis. Pituitary. 2018;21:631-41.

CrossRef PubMed Google Scholar

28

Barbot M, Albiger N, Ceccato F, Zilio M, Frigo AC, Denaro L, et al. Combination therapy for cushing’s disease: effectiveness of two schedules of treatment: should we start with cabergoline or ketoconazole? Pituitary. 2014;17:109-17.

CrossRef PubMed Google Scholar

29

Kamenický P, Droumaguet C, Salenave S, Blanchard A, Jublanc C, Gautier JF, et al. Mitotane, metyrapone, and ketoconazole combination therapy as an alternative to rescue adrenalectomy for severe ACTH-dependent Cushing’s syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96:2796-804.

30

Feelders RA, Fleseriu M, Kadioglu P, Bex M, González-Devia D, Boguszewski CL, et al. Long-term efficacy and safety of subcutaneous pasireotide alone or in combination with cabergoline in cushing’s disease. Front Endocrinol (Lausanne). 2023;14:1165681.

CrossRef PubMed Google Scholar